Doorzakken in Zeelandia

Op zaterdag 18 december 1925 opent Krijn Wielemaker café billard Zeelandia aan de Winterstraat 4 in Middelburg. Wielemaker heeft eerder in Klein Torenzigt aan de Herengracht gezeten en zal later nog in ’t Hoekje aan het Vlissings Wagenplein, de Verwachting op de hoek van de Winterstraat en het Vlissings Wagenplein, De Leuvensche Bierschuit aan de Dam en exploiteren om af te sluiten in de jaren ‘40 van de vorige eeuw met een logement aan de Koestraat.

Wielemaker verkoopt Zeelandia een jaar later aan Dries Poelman, maar die blijft ook slechts een jaar in de zaak zitten en vertrekt dan naar de Beurs aan de Dam. Frans Cosijn neemt de zaak over`. Ook hij is een echt horecabeest. Hij heeft in de Reizende Koopman aan de Hoogstraat gezeten, het Melkboerinnetje aan de Vlissingsestraat, de Stad Goes aan de Varkensmarkt en de Zwarte Ster aan de Vlissingsestraat.

Blauwedijk

Jan Pieter Fiegen neemt de zaak in 1928 weer over van Cosijn. Fiegen heeft dan net café de Elf Provinciën aan de Blauwedijk verkocht en blijkbaar aan verandering toe. Hij blijft wat langer in Zeelandia hangen. Hij verkoopt het café in mei 1932 aan Lambertus Rommens die tegelijkertijd eigenaar van de Elf Provinciën is. De Winterstraat vormt samen met de Teerpakhuizenstraat en het Vlissings Wagenplein ‘de warme driehoek’ van Middelburg. In de weekends, maar ook op weekdagen, zakt men er stevig door. Vogels van allerlei pluimage doen deze warme driehoek aan. Sommigen om alleen wat te drinken, maar anderen brengen er ook graag een bezoekje aan de meisjes van de plezier die er welig tieren. Enfin, voor veelvormig vertier moet je in de in de warme driehoek zijn.

Na deze kleine uitweiding pak ik de rode draad weer op. In 1934 overlijdt Rommens’ echtgenote Adriana en heeft hij er genoeg van. Aarnoud Minderhoud uit Westkapelle, die later naar een café aan de Segeerstraat gaat, neemt de zaak over, maar niet voor lang. Gerrit Rinkel wordt op 10 februari 1934 de nieuwe eigenaar van Zeelandia. De advertentie die op die dag in de Middelburgsche Courant verschijnt luidt als volgt: ‘Heden middag 1 uur opening van Café Winterstraat Middelburg Orchestrion en Radio-Muziek 1ste klas Biljart Moderne inrichting Prima consumptie. Billijke prijzen aanbevelend, G. Rinkel’. Een mondvol branie is wel aan Gerrit Rinkel besteed.

Benzinestation

Ik kan me de warme driehoek nog goed herinneren. Komende vanuit de Vlissingsestraat stak ik de Vlissingse brug over en dan had je aan de linkerkant de Winterstraat. Als je die in liep had je bijna aan het einde een trapje naar de Blauwedijk. Daar had Ko de Bruin, de latere eigenaar van het Schuttershof, een BP-benzinestation. Mijn makker Edwin Mijnsbergen had graag eens doorgezakt in Zeelandia, maar hij is helaas  te laat geboren.

Op 17 mei 1940 ging café Zeelandia ten onder aan het oorlogsgeweld. Eind jaren ’60 verdween de warme driehoek van de kaart, omdat de Schroebrug moest worden gebouwd. Het Geeregebied werd ontwikkeld en het Damplein opgeofferd aan de heilige koe. De gemeente Middelburg maakte er een potje van.17

Oud en nieuw Tolhuis

Dommis Louwerse en echtgenote Jacoba Faasse openen in 1864 het Oude Tolhuis aan de Grindweg in Westkapelle. Jacoba schenkt bezoekers vaak een borreltje om het af te leren. Dommis en Jacoba blijven maar liefst 50 jaar in hun café hangen. Ze doen de zaak de zaak pas in 1914 over aan dochter Krina Louwerse en schoonzoon Hendrik Hendrikse. Hendrik en Krina geven er elf jaar later al de brui aan. Arnoud Roelse ofwel Roet van Koerat, koopt in 1925 het Oude Tolhuis van Hendrik en Krina. Hij bouwt een cafeetje aan het pand en noemt zijn zaak het Tolhuis.

Willem ‘de Redder’ Gabriëlse schrijft over het café het volgende in het prachtige ‘’t oude Westkappelse leefpatroon’: “Rest nog te vermelden het cafeetje van Roet. Het oude Tolhuis. Dit stond ongeveer waar nu de zuiveringsinstallatie staat. De naam geeft de oorsprong aan. Na de laatste tolgaarder was het bekrompen huisje op de oude Grindweg niet meer in trek. Arnoud Roelse (Roet) kwam tegen zijn 60e jaar rust zoeken op zijn geboortedorp. Hij zwierf de hele wereld rond, varensgezel op de grote vaart, koloniaal, boer in Brazilië: hij verhuisde in korte tijd maar liefst dertien maal. Tenslotte kwam hij terecht in het oude Tolhuis, waar hij een cafeetje bij bouwde. Een herberg kon het niet worden: er was geen volledige ruimte beschikbaar, dus werd het verlof A. Het mocht slechts vijftien jaar bestaan, bombardement en inundatie maakten er een einde aan en het is niet meer opgebouwd.”

Inboedel

Dat is niet helemaal waar, want een advertentie in de provinciale courant van mei 1949 meldt dat A. Roelse een huishoudster vraagt, liefst met een klein inkomen, was getekend café bunker, E 36, Westkapelle. Roet van Koerat komt in 1935 wellicht in zwaar weer terecht, want in april van dat jaar staat Het Tolhuis, inclusief inboedel, te koop. Het kan verkeren.

Roet van Koerat is echter niet voor één gat te vangen. Hij klust nogal eens bij als ijscoman. Op bijgaande foto uit 1939, die ik vond op de fantastische beeldbank van de Stichting Cultuurbehoud Westkapelle, wordt Roet geflankeerd door links Neeltje Louwerse en rechts Johanna Waterman. Een prachtig plaatje. Een ijsco kostte toen respectievelijk 2,3,5 of 10 cent. Dat is nu een ander verhaal.

Drieling

Burgemeester Henk van Maldegem van Westkapelle signaleert in maart 1982 de geboorte van een drieling in Westkapelle, maar dat is niet de eerste in het dorp. Op 25 juli 1878 krijgen Koenraad Roelse en echtgenote Willemina Minderhoud, de ouders van Roet, een drieling. Het zijn Johannes Pieter, Johannes en Jakobus Roelse. Helaas heeft de drieling maar kort van het leven kunnen genieten. Roet van Koerat is goed van de tongriem gesneden en heeft voor iedereen een praatje klaar. Wat had ik graag eens een biertje gedronken, zowel in het oude als nieuwe Tolhuis in Westkapelle. Maar ja, soms wordt je veel te laat geboren. Binnenkort toch weer eens per rijwiel naar het Kasteel van Batavia. IJs, wind en weder dienende welteverstaan.

Groeten uit Princehage

Sommige panden dragen een rijke horecageschiedenis met zich mee. Dat is bijvoorbeeld het geval met het pand aan de Noordstraat 24 in Domburg. In 1924 opent Johannes Buise daar lunch- en tearoom Walcheren. Twee jaar daarna neemt Everardus de Weerd de zaak over, maar een jaar later is Gerrit Tichelaar de nieuwe eigenaar. Tichelaar blijft vijf jaar in zijn zaak hangen. In april 1929 neemt Frederik Oertel op zijn beurt de tent over, maar hij koopt in november van dat jaar café Tramhalte aan het Marnixplein in West-Souburg, dus exit Oertel. Jan Postma en echtgenote Johanna Post worden in 1930 de trotse, nieuwe eigenaren. Zij blijven tot 1948 in Walcheren. Jewannes Corré koopt het pand en noemt zijn zaak de Gastronoom. In de provinciale courant van augustus 1948 vraagt hij ‘een serveerjuf en een meisje, hulp in de keuken’.

Strandjutter

Jewannes Corré is een bijzonder portret in het Domburgse. Op 16 maart 1974 wijdt Jacques Cats een ‘Hoort Ziet en Schrijft’ aan Jewannes. Hij heeft praats voor tien en haalt allerlei verhalen vanonder het stof der jaren. Over zijn carrières als strandjutter en stroper, een vliegende kraai vindt altijd wel wat. Jewannes houdt het in 1952 voor gezien. In het voorjaar van 1952 opent A.C. Overdijk hotel-café-restaurant Diana in het pand. Kort daarop wordt Laurens Fraipont mede-eigenaar. Als Overdijk twee jaar later nat gaat, neemt Fraipont de tent over. Hij doopt zijn zaak Princenhage. Natuurlijk laat Fraipont kaarten drukken van zijn hotel-restaurant Princenhage. Zo kunnen zijn gasten de groeten overbrengen van Princenhage Domburg.

Fraipont heeft soms bijzondere gasten in zijn zaak. Zo logeert in de zomer van 1958 Ingrid Bergmann in Princenhage. Zij heeft zich ingeschreven onder de naam Hanny Baggen uit Krefeld. Ook haar dochter Isabella Rossellini is van de partij.

Afwashulpen

Laurens Fraipont draagt in 1965 de fakkel over aan de heer B. Waasdorp. Waasdorp is in mei 1978 naarstig op zoek naar medewerkers. Hij vraagt ‘twee afwashulpen en één barhulp voor de avonduren. Voor juli en augustus een meisje voor de kinderen en huishouding’. Waasdorp zet een jaar later een dikke streep onder Diana. Wellicht zijn de kinderen toch te veel.

Op zaterdag 24 maart 1979 openen Jac Suurmond en echtgenote Janny Suurmond-Smoor hotel Duinheuvel op het adres. Alleen het adres is niet langer Noordstraat 24, maar Badhuisweg 2. Een beetje jammer toch, deze breuk met het verleden. Suurmond ligt in de jaren ’80 en ’90 voortdurend overhoop met de gemeente Domburg. Hij verwijt het college van burgemeester en wethouders dat er met twee maten wordt gemeten. Suurmond heeft er in 1997 meer dan genoeg van en verkoopt zijn zaak.

Karel van IJsseldijk en Christoffel van Zetten kopen Duinoord. De familie Van Zetten behoort al jaren tot de horeca-adel van Domburg. Christoffel, de zoon van Chris van Zetten en Ina Corré, neemt in de jaren ’90 samen met Karel hotel Wilhelmina aan de Noordstraat over. De horeca-appel valt immers nooit ver van de boom.

Denkend aan Daan

“Schrijvenderwijs was ik ingeslapen, schrijvenderwijs werd ik wakker bij nacht omdat er woorden stonden te blaten onder het open raam waar ik lag.” Deze dichterlijke woorden zijn niet van mij, maar van Guillaume van der Graft. Nu dommel ik schrijvenderwijs ook wel eens in om vervolgens wakker te schrikken van een woord dat zich plotseling aandient. Een woord dat precies op zijn plek valt. Toen ik een paar weken geleden schreef over Karting Walcheren in Wasschappel dacht ik vaak aan Daan Hengst. Hij zou ongetwijfeld de ins en outs hebben geweten van Karting Walcheren en opvolger ’t Vroon. Helaas kan ik het hem niet meer vragen, aangezien hij vorig jaar op 27 augustus overleed. Ik zat nog vol met vragen, bijvoorbeeld over het cafeetje dat Willem ‘Semijn’ Brasser begin vorige eeuw had aan de Zuidstraat. We hebben het er wel even over gehad, maar nog niet genoeg.

Stamboom

Daan maakte op enig moment een stamboom van de familie Minderhoud in Westkapelle. Deze familie zwermde uit over Walcheren waar ze veel herbergen en cafés uitbaatten. Zo zat Willem Minderhoud, en later zoon Jacobus, in ’t Sincken Tooghje aan de Beddewijkstraat in, zijn broer Kobus Minderhoud, en later zoon Aarnoud, in een café aan de Segeerstraat. Johanna Minderhoud zat in het Bredasche Veerhuis aan de Turfkaai, Noach Minderhoud, later zoon Piet, in een café aan de Gravenstraat, Maatje Minderhout in de Eendracht aan de Markt, Joost Minderhoud in Kanaal en Spoorzicht aan de Teerpakhuizenstraat en later in de Eendracht aan de Varkensmarkt en tenslotte was er Fransina Minderhoud. Zij had een café op de hoek van de Vlasmarkt en de Kromme Weele.

Dat liegt er niet om. Maar er is meer. Pieternella Minderhoud zat in de Roode Leeuw in Zoutelande en Johanna Willemina Minderhoud in de Schoone Waardin in Ritthem. Vanzelfsprekend was de familie Minderhoud ook in de Westkappelse horeca actief. Johannes Kornelis Minderhoud zat in de Noordstar aan de Noordstraat, Willem Minderhoud in de Oranjeboom aan de Zuidstraat.

In 1843 zat Huibregt Minderhoud in het Kasteel van Batavia. Huibregt en zijn tweede vrouw Abigael Houmes kregen in 1875 bezoek van schrijver Charles de Coster en tekenaar Adolphe Dillens. Zij nuttigden het middagmaal in het Kasteel en lieten zich dat goed smaken. Later kwamen Aarnout en Jakoba Minderhoud in het Kasteel dat weer iets later werd overgenomen door zoon Hendrik Minderhoud oftewel Eine van Ko.

Monumentje

Samen met Edwin Mijnsbergen vertrok ondergetekende vorig jaar op een regenachtige dag in februari naar Westkapelle. We gingen niet naar Bommel om de brug te zien, maar naar het Kasteel om Daan te   zien. Het was een zeer leerzame middag in het Kasteel. Daan vertelde prachtige verhalen over de Westkappelse horeca uit verleden, heden en over de toekomst. Ademloos luisterde ik en maakte aantekeningen op een ongelinieerde blocnote. Ik heb nu eenmaal een hekel aan regels. Als ik denk aan Daan Hengst krijg ik nog steeds vochtige ogen. Een monumentje zou wel op zijn plaats zijn, een monumentje voor een wijze, zeer wijze man.

Centraal is centraal

Op 21 mei 1900, Hemelvaartsdag, opent Cornelis Botting café Centraal aan het Dorpsplein 6 in Koudekerke. De Middelburgsche Courant meldt het volgende: ‘Ondergetekende maakt het geacht publiek van Koudekerke en omstreken bekend dat hij op Hemelvaartsdag zijn Café-Centraal met vergunning te Koudekerke zal openen, waar ook des zondags wordt verkocht. Hopende door een nette en vlugge bediening op veler gunst. Koudekerke, 21/5 1900. J. Botting’.

Het is in die tijd een klein wonder dat er ook op zondag wat kon worden gedronken. De christelijk moraal op Walcheren is daar eigenlijk niet van gediend. Op de dag des heren dient men slechts de enige en echte heer te dienen. In 1902 trouwt Botting’s dochter Jacoba met Cornelis Johannes Mommaas. Cornelis wordt met ingang van 1 januari 1907 de nieuwe eigenaar van café Centraal. Hij zet het café te koop in oktober 1913. De zaak wordt voor 5007 gulden gekocht door Jacobus Schreijenberg. Cornelis en Jacoba vertrekken naar café Duinzigt aan de Koudekerkseweg in Vlissingen.

Café de Vriendschap

Jacobus staat niet alleen in Centraal, ook zijn echtgenote Prina Wielemaker draagt haar steentje bij. Wellicht botert het niet tussen Jacobus en Prina, want in 1933 scheiden hun wegen zich. Prina krijgt het café uit de boedelscheiding. Alleen is echter maar alleen. Misschien is dat de reden dat ze Centraal na een jaar verkoopt aan Adriaan Simpelaar. Simpelaar is geen onbeschreven blad in de horeca. Hij heeft eerder in Café de Vriendschap gezeten op Dorpsplein 18, een eindje verderop.

Simpelaar blijft lang hangen in Centraal, langer dan welke andere eigenaar dan ook. Hij zet café Centraal in mei 1956 te koop of te huur. De advertentie meldt onder meer: ‘Te koop of te huur café ‘Centraal’ te Koudekerke. Vloeroppervlakte 180 m2, met strandbedrijf, bestaande uit: consumptietent, terras en 10 badcabines, staande op het strand te Dishoek. Voor solide huurder is de eigenaar bereid om het café ‘Centraal’ te verbouwen tot café-restaurant-hotel, tot ca. 16 kamers. Voor ernstige koper of  huurder, boeken ter inzage. A. Simpelaar, café “Centraal” te Koudekerke’.

Boven water

Een hele mondvol, maar er komt noch koper noch huurder. Dat gebeurt pas een dikke twee jaar later. Op zaterdag 22 november 1958 heropent M. Brouwer café Centraal ’s middags om 15.00 uur. Hij meldt in de advertentie dat de zaak een prima gelegenheid voor feesten, partijen en vergaderingen is en beveelt zich beleefd aan. Ik ben naarstig op zoek geweest naar de voornaam van de heer Brouwer. Helaas heb ik niets kunnen vinden. Misschien komt zijn voornaam nu boven water. Begin 1959 breekt er brand uit in Centraal, een brand die verstrekkende gevolgen heeft en het einde voor M. Brouwer betekent. Waarnemend burgemeester J. Jasperse van Koudekerke opent op dinsdag 14 juli 1959  hotel-café-pension Centraal. Arnold Evert Rijckborst is de trotse eigenaar van de hagelnieuwe zaak. Hij is zo trots als een pauw, want de zaak is een plaatje. Centraal staat centraal in Koudekerke. De locatie genereert altijd klandizie. Iets later kiest Rijckborst voor de naam Dorpszicht, maar dat verhaal is eerder aan bod gekomen in de Middelburgse  en Veerse Bode.